ហេតុ​ផល​ ដែល ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​​ មិន​គួរ​បោះបង់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចោល​

2073

សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ កំពុងតែ​ធ្វើការ​ពិចារណា ​ក្នុង​ការ​ដក​អត្ថ​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ចេញពី​ប្រទេស​កម្ពុជា ​បន្ទាប់ពី​ការបោះឆ្នោត​ដែល​បាន​ធ្វើឡើង​កាលពី​ឆ្នាំមុន​។​ ​គណបក្ស​កាន់អំណាច​ទទួល​បាន​អាសនៈ​សភា​ទាំងអស់​ ​ពីព្រោះ​តែ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ មិន​អាច​ដំណើរការ​បាន​។​ ​មេដឹកនាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ ត្រូវ​បាន​គេ​ដក​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ធ្វើនយោបាយ​ ​ហើយ​គណបក្ស​របស់​ពួកគេ​ទៀតសោត​ត្រូវ​បាន​រំលាយ​។​

​តាមរយៈ​ស្តង់ដារ​របស់​លោកខាងលិច​ ​ការបោះឆ្នោត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ត្រូវ​បាន​ចាត់ទុកថា​មាន​ស្តង់ដារ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តិច​ ​ខណៈ​ដែល​លទ្ធផល​គឺ​មាន​ភាព​អយុត្តិធម៌​។​ ​ទោះ​យ៉ាងណា​ ​គ្មាន​ការ​តវ៉ា​ណាមួយ​កើតឡើង​ផង​ដែរ​។​ ​ផ្ទុយទៅវិញ​ ​វា​បែរជា​មាន​អារម្មណ៍​ធូរស្បើយ​ពីសំណាក់​ប្រជាជន​សាមញ្ញ​ទៅវិញ​ នៅពេល​ដែល​ការបោះឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​។​

​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស​នេះ ​បាន​និង​កំពុង​កើនឡើង​ជា​លំដាប់​ជាមធ្យម​ ​៧,៧​%​ ​ក្នុង​មួយឆ្នាំ​ក្នុង​រយៈពេល​ ​២០​ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​ ​ដែល​ធ្វើ​អោយ​ប្រទេស​នេះ​ក្លាយជា​ប្រទេស​មួយ​ ដែល​មាន​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​លឿន​បំផុត​ នៅ​លើ​ពិភពលោក​។​ ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​កាន់តែ​ដើរតាម​ទីក្រុង​អាស៊ីផ្សេងទៀត ​ដែល​មាន​សណ្ឋាគារ​លំដាប់​ផ្កាយ​ ​៥​ ​អា​គារ​ខ្ពស់​ៗ​ ​និង​ភោជនីយដ្ឋាន​ប្រណិត​ជាច្រើន​ ​។​

​អ្វី​ដែល​គួរ​ឱ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​នោះ​គឺ​ ការ​គ្មាន​ភាព​ក្រីក្រ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ ​ខណៈ​ដែល​ករណីនេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ញឹកញាប់ ​នៅ​តាម​ទី​ក្រុង​ធំៗ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​។​ ​ខេត្តសៀមរាប​ ដែល​មាន​បឹង​ទន្លេសាប​ បាន​​ជ​ម្រុ​ញ​វិស័យ​ទេសចរណ៍​អន្តរជាតិ ​ឲ្យ​ទៅកាន់​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ ​ដែល​ទទួល​បាន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ រាប់​លាន​នាក់​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ​។​ ​ចំណែក​ឯ​ក្រុង​ព្រះសីហនុ ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ឈូងសមុទ្រ​ថៃ​វិញ​ ​កំពុងតែ​មានការ​រីក​លូតលាស់​ ជាមួយនឹង​វិស័យ​កំពង់ផែ ​ក្នុង​ការ​បង្កើន​ចំនួន​កុងតឺន័រ ​ដែល​ផ្ទុក​ទៅ​ដោយ​សម្លៀកបំពាក់​ ​កង់​ ​និង​ផលិត​ផល​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ សម្រាប់​ទីផ្សារ​ពិភពលោក​។​ ​ការ​វិនិយោគ​របស់​ប្រទេស​ចិន​ និង​ជប៉ុន​កំពុងតែ​ហូរ​ចូល​មក​ ​ដែល​វា​ហាក់​ដូចជា​មានការ​ប្រកួតប្រជែង​រវាង​គ្នា​និង​គ្នា​។​

​ខ្ញុំ​បាន​មក​ធ្វើទស្សនកិច្ច​ នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជាលើកដំបូង ​ក្នុងនាម​ជារ​ដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​ឧស្សាហកម្ម​សិង្ហបុរី​នៅ​ឆ្នាំ​ ​១៩៩៩​។​ ​នៅ​តាម​ដងផ្លូវ​ទៅកាន់​ប្រាសាទអង្គរវត្ត​ ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​ ​ឯកឧត្តម​ ​ចម​ ​ប្រសិទ្ធ​ ​បាន​ធ្វើការ​លើកឡើង​ពី​ចំណុច​ ដែល​លោកនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​ហ៊ុន​ ​សែន​បាន​រួចផុត​ពី​ការ​វាយ​ប្រហារ​មួយ ​កាលពី​ពីរ​សប្តាហ៍​មុន​។​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅពេល​នោះ​ ​មិនមែន​ជា​ប្រទេស​ ដែល​មាន​សុវត្ថិភាព​ខ្លាំង​នោះ​ទេ​ ​ខណៈ​ដែល​អាវុធ​មាននៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ទាំងអស់​។​

​ស្រ្តី​អ្នក​គ្រប់គ្រង​សណ្ឋាគារ ​ផ្នែក​ធនធាន​មនុស្ស​សញ្ជាតិ​សឹង្ហ​បូរី​មួយ​រូប​ ត្រូវ​ប្រឈមមុខ​ជាមួយ​និង​បុគ្គលិក​ម្នាក់​ ដែល​មាន​គ្រាប់បែក​នៅក្នុង​ដៃ​។​ ​នៅពេល​នោះ​ ​ស្រ្តី​រូប​នោះ​ត្រូវ​ចំណាយ​រយៈពេល​ជាង​មួយ​ម៉ោង ​ដើម្បី​បញ្ចុះបញ្ចូល​ឱ្យ​បុគ្គលិក​ម្នាក់​នោះ​ បញ្ឈប់​ការប្រើ​ប្រាស់​គ្រាប់បែក​។​ ​ជាច្រើន​ឆ្នាំក្រោយ​មក​ ​ខ្ញុំ​បាន​សួរ​លោកនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​ហ៊ុន​ ​សែន ​អំពី​ការប៉ុនប៉ង​ឆក់​យកជីវិត​របស់​លោក​។​ ​លោក​បាន​ឆ្លើយ​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា​ ​លោក​ដឹង​ច្បាស់​ថា​អ្នកណា​បញ្ជា​លើ​ករណីនេះ​ ​ប៉ុន្តែ​លោក​មិនបាន​តបត​វិញ​នោះ​ទេ​ ក៏​ព្រោះតែ​គោល​បំណង​សំខាន់​របស់​លោក​ គឺ​ដើម្បី​ទទួល​បាន​សន្តិភាព​។​

លោក​ ​George​ ​Yeo​ ​គឺជា​អតីត​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​ឧស្សាហកម្ម​សឹង្ហ​បុរី​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​ ​១៩៩៩​ ​ដល់​ ​២០០៤​ ​និង​ជា​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​ការបរទេស​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​ ​២០០៤​ ​ដល់​ ​២០១១។

​បើ​គ្មាន​ស្ថេរ​ភាព​នយោបាយ​នោះ​ទេ​ ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មិន​អាច​សម្រេច​បាន ​នូវ​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ទេ​។​ ​មាន​ប្រទេស​តិចណាស់ ​ដែល​បាន​ឆ្លងកាត់​រឿង​ដ៏​សែនអាក្រក់​ ដូចដែល​បាន​កើតឡើង​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​នៅ​ឆ្នាំ​ ​១៩៧០​ ​តាមរយៈ​ការ​គាំទ្រ​ដោយ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ ​ឧត្តមសេនីយ៍ឯក​ ​លន់​ ​នល់​ ​បាន​ដឹកនាំ​រដ្ឋប្រហារ​ប្រឆាំង​នឹង​សម្តេច​សីហនុ ​ខណៈ​ដែល​សហរដ្ឋអាមេរិក​យល់ថា ​វា​ជា​កិច្ចការ​រារាំង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​កុម្មុយនីស្ត​នៅ​វៀតណាម​។​ ​បើ​គ្មាន​សកម្មភាព​ពី​ព្រះបាទ​សម្តេច​ព្រះ​ ​នរោត្តម​ ​សីហនុ​ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​តុល្យភាព​ទេ​ ​ប្រទេស​មួយ​នេះ​ប្រាកដជា​រលាយ​ ទៅជា​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​បាត់​ទៅ​ហើយ​។​

​ខ្មែរក្រហម​កុម្មុយនិស្ត​ ប្រឆាំង​នឹង​វៀតណាម ទទួល​បាន​ជ័យជំនះ​ និង​បាន​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​នៅ​ខែមេសា​ឆ្នាំ​ ​១៩៧៥​ ​មុន​ពេល​ដែល​ទីក្រុង​ហាណូយ​ ដណ្តើម​កាន់កាប់​សៃហ្គន​នៅ​ខែ​បន្ទាប់​។​ ​កងកម្លាំង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បាន​ចាកចេញ​ពី​ប្រទេស​វៀតណាម​ខាងត្បូង​កាលពី​ពីរឆ្នាំ​កន្លងទៅ​។​

​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​មនោគមន៍​វិជ្ជា ​ក្នុង​ការបង្កើត​សង្គម​កម្ពុជា​ឡើងវិញ​ ​ហើយ​មួយផ្នែកទៀត​ ដោយ​ការភ័យខ្លាច​ថា​ប្រទេស​វៀតណាម ​នឹង​ដាក់​សម្ពាធ​មក​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ​ពួក​ខ្មែរក្រហម​បាន​ជម្លៀស​ចេញពី​ភ្នំពេញ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស​ ហើយ​បាន​អនុវត្ត​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ក្នុង​សង្គម​។​ ​ពេលនោះ​គឺជា​ឆ្នាំ​ដែល​ប្រទេស​ជាតិ​ ធ្លាក់ទៅក្នុង​កម្រិត​សូន្យ​ ​ខណៈ​ដែល​គ្មាន​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​មន្ត្រី​ ​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​កងទ័ព​ ​មេដឹកនាំ​ជំនួញ​ ​ប្រជាជន​វណ្ណៈ​កណ្តាល​ ​មិន​មាន​សមាជិក​គ្រួសារ​ ​ហើយ​សាច់ញាតិ​ត្រូវ​រង​ទារុណកម្ម​ និង​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​នោះ​។​

​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ ​រដ្ឋាភិបាល​សហរ​ដ្ឋអាមេរិក ​ទទូច​ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ សង​ប្រាក់កម្ចី​ចំនួន​ ​១៥០​ ​លាន​ដុល្លារ​ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ ​លន់​ ​នល់​ ​បាន​យក​ទៅ​ទិញ​ស្បៀងអាហារ​ និង​អាវុធ​មុន​ពេល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ ធនាគារ​ពិភពលោក ​និង​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ ​ផ្តល់​ប្រាក់កម្ចី​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​។​

​ជាគោល​ការណ៍​ ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​ហ៊ុន​ ​សែន​ ​សុខចិត្ត​លះបង់​ប្រាក់​កម្ចី​ទាំងនេះ ​ទៅកាន់​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក​ ចំពោះ​ប្រាក់កម្ចី​ដែល​យក​ដោយ​ ​ជន​ក្បត់​ ​ដែល​បាន​បំផ្លាញ​ប្រទេស​។​ ​ជា​ការ​ពិត​ ​រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ មាន​ទស្សនៈ​ខុសគ្នា​ខ្លាំង​។

​ទោះបីជា​មាន​ការ​សម្លាប់​ប្រជាជន​ស្ទើរតែ​ទាំងស្រុង​ ដោយ​ខ្មែរ​ក្រហម​កាលពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្សរ៍​មុន​ក៏ដោយ​ ​សង្គម​កម្ពុជា​កំពុង​តែ​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​។​ ​វា​គឺជា​ការ​ងើបឡើង​វិញ​ ដែល​មិន​គួរ​ឱ្យ​ជឿ​ ​ដែល​វា​ហាក់បី​ដូចជា​ដើម​ឈើ​មួយ ​ដែល​នៅសល់​តែ​គល់​​ ហើយ​បែ​ជា​រីក​លូតលាស់​ជា​ពន្លក​ថ្មី​មក​វិញ​។​

មូល​ហេតុ​គឺ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ នៅក្នុង​ឫសគល់​នៃ​សង្គម​ខ្មែរ​។​ ​ចក្រភព​ខ្មែរ​មាន​ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ដ៏​យូរលង់ ចាប់​តាំង​ពី​សហវត្ស​ដំបូង​មក​ម្លេះ​។​ ​ផ្ទៃដី​មាន​ទំហំ​ធំជាង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​លាតសន្ធឹង​ដល់​ប្រទេស​ថៃ​ ​ឡាវ​ ​និង​វៀតណាម​។​

​វា​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ប្រព័ន្ធ​ស្មុគស្មាញ​ នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង​ទឹក​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ន្លេ​សាប ​និង​ដី​សណ្តរ​ទន្លេមេគង្គ​។​ ​បឹង​ទន្លេសាប​ គឺជា​ធនធានទឹក​ដ៏​ធំ​មួយ​ ដែល​លាតសន្ធឹង​នៅ​ពេល​ដែល​ទន្លេ​មេគង្គ​ស្ថិត​ ក្នុង​ស្ថានភាព​ទឹក​ជំនន់ ​ហើយ​រួម​តូច​ក្នុង​កំឡុង​ខែ​ដែល​រាំងស្ងួត​។​ ​ក្រោម​លក្ខខណ្ឌ​នៃ​សន្តិភាព​ ​សណ្ឋានដី​ គឺ​មាន​សភាព​គ្រប់គ្រាន់​ ដែល​អាច​ជួយ​ឱ្យ​អារ្យធម៌​ខ្មែរ​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ ​មានការ​រីកចម្រើន​។​

​ប្រាសាទ​អង្គរវត្ត​ មាន​ភាព​ល្បីល្បាញ​។​ ​អ្វី​ដែល​គេ​មិនសូវ​បានដឹង​ គឺ​ការ​រក​ឃើញ​នៅ​ភ្នំ​គូលែន ​ដែល​ជាទី​ក្រុង​មួយ​ ដែល​មាន​ទំហំ​ប៉ុន​ភ្នំពេញ​សព្វថ្ងៃ​។​ ​តាម​រយៈ​រូបភាព​ផ្កាយរណប​បង្ហាញ​ថា​ ​អង្គរ​មាន​តំបន់​ទីក្រុង​ឧស្សាហកម្ម​ដ៏​ធំ​បំផុត​ នៅ​លើ​ពិភពលោក​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​ ​១១​ ​ដល់​ ​១៣​ ​។​

​អរិយធម៌​ខ្មែរ​ បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​ប្រទេស​ថៃ​ នូវ​វប្បធម៌​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ ​ដែល​ជា​ការ​បង្ហាញ​ដ៏​អស្ចារ្យ​មួយ​ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​កំឡុង​ពេល​គ្រង​រាជ្យ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ថៃ​ ​Maha​ ​Vajiralongkorn​ ​កាលពី​ខែ​ឧសភា​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​ បាន​កាន់​ដាវ​ចាស់​របស់​ខ្មែរ​ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រាជវង្ស​។​ ​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​ ​១៣​ ​អធិរាជ​ម៉ុងហ្គោល​ ​Yuan​ ​Dynasty​ ​បាន​បញ្ជូន​បេសកជន​ជាន់ខ្ពស់ ​ដែល​មានឈ្មោះ​ថា​ ​Zhou​ ​Daguan​ ​មកកាន់​អង្គរ​។​ ​លោក​បាន​ស្នាក់នៅ​រយៈពេល​ ​៣​ ​ខែ​នៅ​ទីនោះ​ ​ហើយ​បាន​សរសេរ​រៀបរាប់​យ៉ាង​លំអិត​អំពី​ភាព​រុងរឿង​របស់​អង្គរ​។​

​នេះ​គឺជា​អត្ថន័យ​នៃ​ភាព​អស្ចារ្យ​ ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ដែល​ពន្យល់​អំពី​ការ​កើត​ឡើង​វិញ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​ ​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ​ ដែល​បាន​រួចផុត​ពីឆ្នាំ​ ដែល​ប្រទេស​ជាតិ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ហើយ​ក្លាយជា​ជន​ភៀស​ខ្លួន ​នៅក្នុង​ទឹក​ដី​បរទេស​ ​មិនដែល​ភ្លេច​ថា​ ​ពួកគេ​ជា​នរណា​នោះ​ទេ​ ​ខណៈ​ដែល​មនុស្ស​មួយចំនួន បដិសេធ​មិន​ទទួល​យក​សញ្ជាតិ​បរទេស​។​

​តាំងពី​ពេលនោះ​មក ​មនុស្សជា​ច្រើន​បាន​ត្រឡប់​មក ​កាន់​ប្រទេស​កំណើត​វិញ​។​ ​ព្រះរាជបុត្រ​ ​របស់​ព្រះករុណា​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេច​ ​ព្រះនរោត្ដម​ ​សីហនុ​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​បរមនាថ​ ​នរោត្ដម​ ​សីហ​មុនី​ បាន​ចាកចេញ​ដោយ​ស្ទាក់​ស្ទើរ​ ពីទី​ក្រុងប៉ារីស​ ​ជា​កន្លែង​ដែល​ព្រះអង្គ​ជា​អ្នក​របាំ​ដ៏​សប្បាយ​រីករាយ​ ​ក្នុង​ការ​វិលត្រឡប់​ចូល​មកកាន់​ប្រទេស​ជាតិ​វិញ ​ដើម្បី​គ្រងរាជ្យ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ ក្នុង​ការ​ស្ដារ​របប​រាជា​និយម​។​ ​ដូចគ្នា​ទៅ​នឹង​ជន​រួមជាតិ​របស់​ព្រះអង្គ​ជាច្រើន​ ​ព្រះបាទ​សម្ដេចព្រះ​បរមនាថ​ ​នរោត្ដម​ ​សីហ​មុនី​ ​ទ្រង់​ជ្រាប​ពី​កាតព្វកិច្ច​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ​ ចំពោះ​ប្រជាជន​របស់​ព្រះអង្គ​។​ ​

​គ្មានអ្វី​ដែល​ចម្លែក​នោះ​ទេ​ ដែល​ពួក​អាណា​និគម​បារាំង​ មានការ​គោរព​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​អរិយធម៌​ខ្មែរ​។​ ​នៅ​ឯ​សារមន្ទីរ​ ​Guimet​ ​Museum​ ​of​ ​Paris​ ​នៃ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ ​អរិយធម៌​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​លើកឡើង​ ជា​ការ​គោរព​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​។​ ​លោក​ ​Jacques​ ​Chirac​ ​អតីត​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ ​បាន​ចាប់អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​សិល្បៈ​មួយ​នេះ​ ​ហើយ​បាន​បង្ហាញ​ចំណេះដឹង​គួរ​ឱ្យ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ នៅពេល​ដែល​លោក​បានឃើញ​រូបចម្លាក់​ខ្មែរ​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី​ ​នៅពេល​ដែល​លោក​ជារ​ដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​ការ​បរទេស​។​

​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​វៀតណាម ​មាន​ការ​បែងចែក​ ​ដោយ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​សហភាព​សូវៀត​ ​ហើយ​បាន​ឆ្លង​ចូល​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៩៧៨​ ​ដើម្បី​កម្ចាត់​របប​ខ្មែរក្រហម​ ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន ​បូករួម​ទាំង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​សិង្ហបុរី​ ​លោក​ ​លី​ ​ក្វាន់យូ​ ​ផង​ដែរ​ បាន​គិតថា​ ប្រទេស​វៀតណាម​ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​សូវៀត ​នឹង​ក្លាយជា​ម្ចាស់​អាណានិគម​ថ្មី​ របស់​កម្ពុជា​ដែល​ទទួល​បាន​ពី​បារាំង​ឥណ្ឌូចិន​។​

​បន្ទាប់ពី​រយៈពេល​ ​១០​ ​ឆ្នាំ​ ​ស្ថិត​ក្រោម​ការសម្រប​សម្រួល​សម្ពាធ ​ពី​ប្រទេស​ចិន​ ​សហរដ្ឋអាមេរិក​ ​និង​អាស៊ាន​ ​ប្រទេស​វៀតណាម​បាន​ដក​ថយ​។​ ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ ​តាម​រយៈ​ការ​តវ៉ា​ទាមទារ​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​ ​ប្រទេស​ថៃ​និង​កម្ពុជា ​បាន​ឈាន​ដល់​សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ​ ​២០០៨​ ​។​

​ក្នុង​សមរភូមិ​ ​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​នៅ​ខាង​កម្ពុជា​ អាច​នឹង​ក្លាយជា​កម្លាំង​ដែល​សំខាន់​សម្រាប់​តទល់​នឹង​កម្លាំង​ថៃ​។​ ​តាមរយៈ​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ល្អ​ៗ​របស់​អាស៊ាន​ ​ការយល់​ដឹង​និង​សន្តិភាព​ត្រូវ​បាន​រក្សា​។​ ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ​ ​បណ្ដា​បស្ចឹម​ប្រទេស​ សម្ដែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​ថា ​ប្រទេស​កម្ពុជា​កំពុងតែ​មានការ​ជិត​ស្និត​ នឹង​ប្រទេស​ចិន​ ដែល​រីក​លូតលាស់​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​។​

នៅ​ពេល​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា ​រារាំង​បញ្ហា​នៃ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រួម​ ដោយ​រដ្ឋមន្រ្តី​ការ​បរទេស​អាស៊ាន ​ស្តី​ពី​សមុទ្រ​ចិន​ខាង​ត្បូង​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​២០១២​ ​និង​ ​២០១៦​ ​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​យល់​ថា ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ​ដើម្បី​ផ្គាប់​ចិត្ត​ប្រទេស​ចិន​។​

​ស្រប​ពេល​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ទទួល​បានផល​ប្រយោជន៍ ​ដែល​កើតឡើង​ពី​ទំនាក់​ទំនង​ល្អ​ជា​មួយ​ប្រទេស​ចិន​ និង​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ដល់​ការ​វិនិយោគ​របស់​ចិន ​លើ​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​និង​ផលិតកម្ម​ ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ នឹង​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ដែល​ជំនួស​ដោយ​ចិន​ លើស​ពី​ការ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​មាន​អំណាច​ក្នុង​តំបន់ ​ឬ​អន្តរជាតិ​ណា​មួយ​ឡើយ​។​ ​

​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​មាន​ការ​ព្រួយបារម្ភ​ថា​ កំពង់ផែ​និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​អាកាសយាន​ដ្ឋាន​ថ្មី​ ក្នុង​ក្រុង​ព្រះសីហនុ​ ដែល​ទទួល​បាន​ហិរញ្ញប្បទាន​ពី​ប្រទេស​ចិន​ នឹង​ប្រែក្លាយ​ទៅជា​មូលដ្ឋាន​យោធា​ចិន​។​ ​តាម​រយៈ​ការ​ស្វាគមន៍​ការ​ត្រួតពិនិត្យ​ទីតាំង ​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នៅ​តាម​ទីតាំង​នានា​ ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ វា​គ្មានអ្វី​ដែល​ត្រូវ​លាក់​បាំង​ទេ​។​

​នៅពេល​ដែល​ទន្លេ​មេគង្គ​ គឺជា​បន្ទាត់​បែងចែក​រវាង​ពិភពលោក​ពីរ ​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​ ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺជា​កន្លែង​មួយ​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ដណ្ដើម​យក​កាន់កាប់​ដោយ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​។​ ​ដោយ​ហេតុ​ថា​ស្ថានភាព​ផ្ទៃដី​ភាគច្រើន​ រាបស្មើ​ពីទី​ក្រុង​ហូជីមិញ​ទៅ​ទីក្រុង​បាងកក​ ​រាល់​ប្រទេស​ទាំង​ឡាយ​ណា​ ដែល​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​គំរាមកំហែង​ដល់​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​។​ ​វា​បាន​ក្លាយ​ជា​វាល​ពិឃាត ​ក្នុង​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​។

​ដោយ​មាន​សន្តិភាព​និង​ការពង្រីក​អាស៊ាន ​ក្នុង​ការ​រួម​បញ្ចូល​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​ទាំងអស់​ ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ កំពុងតែ​ទទួល​បាន​អត្ថ​ប្រយោជន៍ ​ពី​កំណើន​ទេសចរណ៍​ ​ផលិតកម្ម​ ​និង​កសិកម្ម​។​ ​ប្រទេស​នេះ​ក៏​កំពុងតែ​ក្លាយ​ជា​ មជ្ឈមណ្ឌល​ដឹក​ជ​ញ្ចូ​ន ដែ​លត​ភ្ជាប់​ប្រទេស​វៀតណាម​ ទៅ​ប្រទេស​ថៃ​ និង​ប្រទេស​ឡាវ​ ទៅកាន់​សមុទ្រ​ផង​ដែរ​។​ ​គ្មាន​ប្រទេស​អាស៊ាន​ណាមួយ ​ចង់​ឲ្យ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ​ក្លាយជា​តំបន់​ដែល​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ទៀត​ទេ​ ជា​ពិសេស​ប្រទេស​កម្ពុជា​។​

​ប្រឆាំង​នឹង​ស្ថានភាព​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​នេះ​ ​វា​នឹង​ក្លាយជា​កំហុស​មួយ​ ដែល​អាមេរិក​និង​អឺរ៉ុប​ត្រូវ​ចាត់​វិធានការ​ ធ្ងន់ធ្ងរ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្ពុជា​។​ ​រួម​ជាមួយ​និង​ប្រទេស​មហាអំណាច​ផ្សេងទៀត​ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​អឺរ៉ុប​ បាន​ចូលរួម​ចំណែក ​ក្នុង​ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​ប្រទេសជាតិ​ដល់កម្រិត​សូន្យ​។​ ​ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក​ ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​អឺរ៉ុប ​បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​នយោបាយ​ និង​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​សំខាន់ ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ អាច​មាន​លទ្ធភាព​ដូចដែល​យើង​បាន​ឃើញ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។​

​ជំនួយ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​ក្រោម​ប្រព័ន្ធ​អនុគ្រោះ​ពន្ធ​ទូទៅ​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្ម​ ​GSP​ ​និង​ជំនួយ​របស់​អ៊ឺ​រ៉ុ​ប ក្រោម​ប្រព័ន្ធ​អនុគ្រោះ​ពន្ធ​ «​គ្រប់មុខ​ទំនិញ​លើកលែង​សព្វាវុធ‍​»​ (​EBA​)​ ​នឹង​ត្រូវ​បាន​លុបចោល ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​មាន​ចំណូល​មធ្យម​កម្រិតទាប​។​ ​ការដែល​ប្រព័ន្ធ​ទាំងនេះ ​ត្រូវ​បាន​បញ្ចប់​មុនពេលកំណត់​ ​វា​អាច​បង្ក​ជា​គ្រោះថ្នាក់​ ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ និង​បណ្តាល​​ឱ្យ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​អឺរ៉ុប​ បាត់បង់​សុច្ឆន្ទៈ​។​

​ស្រប​ពេល​ដែល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ និង​សហភាព​អឺរ៉ុប ​មាន​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញមតិ​របស់​ខ្លួន​ លើ​ការវិវឌ្ឍន៍​នយោបាយ​ និង​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​កម្ពុជា​ ​ពួកគេ​មិន​គួរ​វិនិច្ឆ័យ​ប្រទេស​ដោយ​ឈរ​លើ​រូបភាព​មួយចំនួន ​ដែល​កើត​ឡើង​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំនេះ​ទេ​ ​ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ ​ពួក​គេ​ត្រូវ​មើល​ឲ្យ​កាន់តែ​ទូលំទូលាយ​ អំពីអ្វី​ដែល​កើតឡើង​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បន្ទាប់ពី​យុទ្ធនាការ​វាយលុក​ ពេលបុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​នៅ​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង​​ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៩៦៩​ ​នៅពេល​ដែល​ប្រទេស​ចិន​​ បាន​ដាក់ទណ្ឌកម្ម​លើ​ប្រទេស​វៀតណាម​ ចំពោះ​ការ​លុកលុយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៩៧៩​ ​នៅពេល​ដែល​វៀតណាម​ ដក​ខ្លួន​ចេញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៩៨៩​ ​នៅពេល​ដែល​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​ហ៊ុន​ ​សែន​ ​បាន​រួចផុត​ពី​ការ​ធ្វើឃាត ​ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​១៩៩៩​ ​នៅពេល​ដែល​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​រួចផុត​ពី​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​សកល​ ក្នុង​ឆ្នាំ​ ​២០០៩​ ​និង​អ្វី​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​សព្វថ្ងៃ​។​

​ទោះបីជា​ការ​បោះឆ្នោត​ ដែល​រៀបចំ​ដោយ ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៣​ ​គឺជា​ព្រឹត្តិ​ការណ៍​សំខាន់​មួយ​ ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក៏ដោយ​ ​ក្រុម​ដ៏ទៃ​ផ្សេង​ៗ​ បាន​បន្ត​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹងគ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក​។​

​វា​ជា​ការលើកលែង​ទោស​ ដោយ​ផ្អែកលើ​គោលនយោបាយ​ឈ្នះ​ឈ្នះ​ ដែល​ស្នើ​ដោយ​លោកនាយក​រដ្ឋមន្រ្តី​ ​ហ៊ុន​ ​សែន​ ​ក្នុង​ដំណើ​ការដែល​លោក​បាន​គ្រប់គ្រង​ ក្នុង​ការ​មិន​ធ្វើសកម្មភាព​ប្រឆាំង ​នឹង​បុគ្គល​ដែល​មាន​បំណង់​ចង់​សម្លាប់​រូបលោក​ ​ដែល​ទីបំផុត​ បាន​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​ឆ្នាំ​ ​១៩៩៩​ ​និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​ជាតិ​មាន​សន្តិភាព​ និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​។​

​គួរ​បញ្ជាក់ឲ្យដឹង​ផង​ដែរ​ថា​ ​អ្វី​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្រេច​បាន ​ក្នុង​រយៈពេល​ ​២០​ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​ បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាម​អស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​ទសវត្ស​នេះ​ ​គឺជា​ការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​យ៉ាង​ខ្លាំង​។​ ​ទោះ​យ៉ាងណា​មិត្ត​ទាំងឡាយ​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា ​គួរតែ​ចងចាំ​ថា​ ប្រទេស​នេះ​នៅតែ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​មួយ​ដែល​ផុយ​ស្រួយ​។​

​យើង​គួរតែ​ជួយ​ប្រទេសជាតិ​ ឱ្យ​មានការ​រីកចម្រើន​ក្នុង​ទិស​ដៅ​ត្រឹមត្រូវ​ ​មិនមែន​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ដំណើ​ការ​រីក​ចំរើន​ កាន់តែ​មាន​ភាព​ពិបាក​នោះ​ទេ​។​ ​តាម​ទស្សន​វិស័យ​របស់​បស្ចិមប្រទេស​ ​ប្រទេស​ជាច្រើន​ក្នុង​អាស៊ាន ​មិន​មាន​ភាពល្អ​គ្រប់គ្រាន់​ ទៅ​នឹង​ស្តង់ដារ​ខ្ពស់​របស់​ប្រទេស​ខ្លួន​នោះ​ទេ​ ​ប៉ុន្តែ​វា​នឹង​ក្លាយជា​រឿង​ដែល​ខុស ​ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​ទាំង​នេះ​ចុះ​ខ្សោយ​។​ ​ជា​ការ​ពិត​ណាស់​ ​វា​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង ​ចំពោះ​ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​ ក្នុង​ការ​គាំទ្រ​ដល់​អាស៊ាន​ ដែល​មិនមែនជា​សម្ព័ន្ធ​​ ដែល​ពឹងផ្អែក​លើ​ប្រទេស​មហា​អំណាច​ ជាមួយ​និង​សេដ្ឋកិច្ច​រស់​រវើក​៕

​គួរ​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​ផង​ដែរ​ថា​ ​លោក​ ​George​ ​Yeo​ ​គឺជា​អតីត​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​ឧស្សាហកម្ម​សឹង្ហ​បុរី​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​ ​១៩៩៩​ ​ដល់​ ​២០០៤​ ​និង​ជា​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​ការបរទេស​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​ ​២០០៤​ ​ដល់​ ​២០១១។ អត្ថបទរបស់ លោក George Yeo ដែលត្រូវប្រែសម្រួល​ដោយ ភុន ច័ន្ទឧសភា​ និងចេញផ្សាយដំបូងនៅលើគេហទំព័ររបស់ Khmer Times។